ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ

ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਏਨਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਹੌਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਬੱਸ ਥਕਾਵਟ ਹੈ। ਵੀਕਐਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਡੈੱਡਲਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਓਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੋ। ਓਧਰ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਭਾਰੇ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਤੰਗ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਸੌਖਿਆਂ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਦੂਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਦਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਹੀ ਅਪੌਇੰਟਮੈਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਵਾਲ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਗੱਲ ਏਨੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕੀ ਮੈਂ ਵਾਧੂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਕੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋੜ ਹੈ?

ਆਓ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਈਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਜਵਾਬ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਮਦਦ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ

ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਜਿਹਾ ਭਰਮ ਹੈ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਸਿਰਫ਼ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਓਦੋਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪੇ ਸਾਂਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਰਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਸੋਚੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਿਹੜਾ ਗੋਡਾ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਗੱਲ ਛੇਤੀ ਫੜ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵੀ ਏਵੇਂ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। National Institute of Mental Health ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਮਦਦ ਓਦੋਂ ਲਵੋ ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ-ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ, ਓਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੋ ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ "ਕਿਸੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਬੁਰਾ ਹੈ।" ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ: ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪੇ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁਣ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ? ਜੇ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਏਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਕਿ ਹੁਣ ਵੇਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ

ਕੋਈ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਲਿਸਟ ਦੀ ਹਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੁਝ ਢਾਂਚੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੰਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਜੋ NIMH ਤੇ NHS ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਔਖੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੋ ਕੁ ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਂ ਵੱਧ ਟਿਕ ਜਾਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਓਥੇ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲੀ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ:

• ਭਾਵਨਾ ਹਟਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਸੀ, ਡਰ, ਸੁੰਨਪਨ ਜਾਂ ਨਾਉਮੀਦੀ ਜੋ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾਓ।
• ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖਾਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ।
• ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਨੌਕਰੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੇ।
• ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਹੋ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਹੋਰ ਫੈਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਨਸ਼ੇ, ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਤੇ ਤਿੱਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟੇ।
• ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੜਕਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਘਬਰਾਹਟ, ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੂੰਜ ਜੋ ਬੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
• ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਾਅ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ, ਤੇ ਇਹ ਬਾਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੁਣੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੇ ਪਲ ਮਦਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਜੋ ਬਹਾਨੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ

ਮਦਦ ਨਾ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

*ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਭੈੜਾ ਹੈ।* ਸ਼ਾਇਦ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਲੱਤ ਤੁਹਾਡੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ।

*ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਸਾਂਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।* ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪ ਸਾਂਭਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਹੈ। ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਤਾਕਤ ਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਓਵੇਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੂਟਿਊਬ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੀ ਵਾਇਰਿੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈਣਾ।

*ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਗੀਆਂ।* ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਾਹਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਸਾ, ਨੌਕਰੀ, ਬੀਮਾਰ ਮਾਪੇ, ਟੁੱਟਦਾ ਵਿਆਹ। ਚੰਗਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਸ ਜਾਣ ਦੇ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ।

*ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਿਲੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।* ਇਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਹਿਲਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਪਰ ਰਾਹ ਓਨੇ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ ਅਕਸਰ ਮੁਫ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ-ਭੁਲਈਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਲਈ ਅਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿਹੜਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਆਮ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ

ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੇ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ। NIMH ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਨ ਪਰਖ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਥਾਇਰਾਇਡ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ), ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਹਰ ਕੋਲ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਮ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਓਪਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਆਮ ਮੰਗਲਵਾਰ ਹੋਵੋਗੇ।

ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੇ ਕਾਊਂਸਲਰ

ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਲੀ ਥੈਰੇਪੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਿਤ ਮਿਲਣ ਦਾ ਟਿਕਾਊ ਕੰਮ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਕਾਊਂਸਲਰ, ਕਲੀਨਿਕਲ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਥੈਰੇਪਿਸਟ, ਤੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾਅਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਚਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਜੋੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਬਣੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ

ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਵਾਈ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਓਹੀ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਸਰ ਉਹ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ, ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਈ।

ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਸਹਾਰੇ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ

ਸੰਕਟ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਸੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 988 Suicide and Crisis Lifeline ਕਾਲਾਂ, ਟੈਕਸਟ ਤੇ ਚੈਟ 24/7 ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਜੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਪੌਇੰਟਮੈਂਟ ਲੈਣੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖ਼ਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਓ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ

ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਬਰਾਹਟ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਅਪੌਇੰਟਮੈਂਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਗੱਲ ਕੀ ਸੀ। ਸੋ ਨੋਟ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖ ਲਵੋ: ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਨੀਂਦ, ਕੰਮ, ਭੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ)। NHS ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। "ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂ" ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਕ ਹੈ। "ਮੈਂ ਸਾਂਭ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ" ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁਹਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸੱਚ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤੇ ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਬੰਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਚੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਬੰਦ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਕਟਰ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਦਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਜੋੜੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠੀ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਜ਼ਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਣੇ। ਇਹ ਆਮ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਬਹੁਤਾ ਡਰ ਅਣਜਾਣ ਗੱਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕੀ ਬਦਲਿਆ, ਇਹ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਖਣ ਜਾਂ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਠੀਕ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਣ।

ਸਾਰਾ ਵੇਲਾ ਵਾਗਡੋਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ "ਮੈਂ ਅਜੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਚੰਗਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹੋ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ? ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਹਨ? ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਧ ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋ। ਏਨਾ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ।

ਜਦੋਂ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਕੰਧ ਬਣ ਜਾਵੇ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰੁਕਾਵਟ ਖ਼ਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀ, ਬੀਮਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਏਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਜਿੱਥੇ ਨੇੜੇ ਮਾਹਰ ਹੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਾਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

1. ਆਮ ਡਾਕਟਰ ਅਕਸਰ ਮੁੱਢਲਾ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਕਸਰ ਓਦੋਂ ਵੀ ਕਵਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
2. ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੀਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਨੰਬਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਵਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਲਾਨ ਹੁਣ ਆਨਲਾਈਨ ਬੈਠਕਾਂ ਵੀ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਿਕਲਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3. ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਕਈ ਕਲੀਨਿਕ ਤੁਹਾਡੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕਲੀਨਿਕ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
4. ਸੰਕਟ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ 988) ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਪਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਸਸਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਭੇਜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਟੁੱਟਾ ਹੋਇਆ ਸਿਸਟਮ ਪੀੜ-ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ "ਮੈਂ ਮਦਦ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ" ਤੇ "ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਅਜੇ ਖੜਕਾਇਆ ਨਹੀਂ" ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਓਨਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਇੱਕ ਔਖੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਭ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰਮ ਤਰੀਕਾ

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਵੀ ਅਸਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਸੈਰ, ਸਾਹ, ਨੀਂਦ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਂਭ ਨਾ ਸਕਣ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਕੱਲੇ ਦੀ ਹੱਦ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਕੋਈ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਓਹੀ ਹੱਦ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੱਕਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਪਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਚਾਹੁਣਾ ਕਿ ਹਾਲ ਬਦਲੇ, ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਕਾਲ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ

• National Institute of Mental Health, My Mental Health: Do I Need Help?
• National Institute of Mental Health, Caring for Your Mental Health
• SAMHSA, Mental Health, Drug and Alcohol: Signs You Need To Seek Help
• NHS, Mental health