ਝਟਪਟ ਸੁਝਾਅ
- ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਕਰ ਲਵੋ।
- ਹਰ ਪੈਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਛੂੰਹਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ।
- ਫ਼ੋਨ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾਓ ਤੇ ਬੱਸ ਤੁਰੋ।
ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਕਦਮ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਕੌਫ਼ੀ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੱਕ। ਪਾਰਕਿੰਗ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਨ, ਤੇ ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਓਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਬੱਸ ਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ: ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਭਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣਾ, ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਹਵਾ, ਨਾ ਕਿ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਚਲਾਉਣ ਦੇਣਾ। ਬੱਸ ਇਹੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਨੀ ਸਾਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਓਹ ਹੋਵੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਫਿੱਟ ਬੈਠੇ। ਹਿਲਜੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣਾ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਰਨ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ
ਗੱਲ ਤੁਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੱਲ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਲੱਦਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਨ ਦੀ ਓਸ ਆਦਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲਬਾਤ ਦੁਬਾਰਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ, ਸਰੀਰਕ ਲੰਗਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਓਹੀ ਅਸਲੀ ਕਸਰਤ ਹੈ। ਭਟਕਣਾ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ, ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਧਿਆਨ ਨਾੜੀ-ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਓਵੇਂ ਹੀ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਣਾ, ਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਖੋਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ। 2013 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇੱਕ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਕੰਟਰੋਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਸੈਰ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਮੀ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਵਾਧਾ ਦੱਸਿਆ, ਜਦਕਿ ਜਿਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ। ਸੈਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ।
ਮੂਡ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ, ਹਲਕੀ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤੇ, ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਅੰਕ ਘਟੇ, ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਸੁਧਰੇ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸੈਰ ਕੀਤੀ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਨੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਜੋੜਿਆ ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕੀ।
ਇਸ ਨਾਲ ਸੈਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਸਰ ਹੈ, ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਓਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਰੋ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਦੀ ਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ, ਟਿਕਵੇਂ ਲਾਭ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੋ।
ਇਹ ਕਰਨੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕੱਪੜੇ, ਕੋਈ ਐਪ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਫ਼ਰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਟੁਕੜਾ, ਇੱਕ ਗਲਿਆਰਾ, ਵਿਹੜਾ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗਲੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤੇ ਤੀਹ ਵੀ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਓ। ਪੈਰ ਲਗਭਗ ਕਮਰ ਜਿੰਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਭਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਾਬਰ। ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਕਿ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ-ਦੋ ਸਾਹ ਲਵੋ ਤੇ ਮੋਢੇ ਢਿੱਲੇ ਛੱਡ ਦਿਓ।
- ਹੌਲੀ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਛੋਟੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲੋ। ਵੇਖੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਅੱਡੀ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਭਾਰ ਪੰਜਿਆਂ ਤੱਕ ਰਿੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ। ਉਠਾਓ, ਲੈ ਜਾਓ, ਰੱਖੋ, ਭਾਰ ਬਦਲੋ। ਬੱਸ ਇਹੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੋ।
- ਜਦੋਂ ਮਨ ਭਟਕੇ, ਤੇ ਭਟਕੇਗਾ ਜ਼ਰੂਰ, ਬੱਸ ਵੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਤੋਰ ਲਿਆਓ। ਕੋਈ ਝਿੜਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੌ ਵਾਰ ਕਰੋਗੇ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਨਹੀਂ।
- ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਦਾਇਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹਵਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ, ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੀ ਝਲਕ, ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੀ ਲੈਅ, ਸਭ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਵੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹੋ।
- ਮੁੱਕਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕੋ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਫਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ।
ਜੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨਾ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਹੀ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਆਮ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕੁੱਤੇ ਨਾਲ, ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਡਾਕ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਸ ਥੋੜ੍ਹੀ ਠੰਢੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ।
ਧਿਆਨ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਚੁਣਨਾ
ਪੈਰ ਆਮ ਲੰਗਰ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਲੰਗਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰ ਪੈਰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਹੇਠਲਾ ਹੁਨਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕੁਝ ਬਦਲ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ:
- ਛੋਹ ਵਾਲੇ ਨੁਕਤੇ। ਹਰ ਪੈਰ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣਾ, ਅੱਡੀ ਤੋਂ ਪੰਜੇ ਤੱਕ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲੰਗਰ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।
- ਕਦਮ ਗਿਣਨੇ। ਦਸ ਕਦਮ ਤੱਕ ਗਿਣੋ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੈਂਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਜਾਓਗੇ ਕਿ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਿਣਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- ਆਪਣਾ ਸਾਹ, ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ। ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਅੰਦਰ, ਕੁਝ ਤੱਕ ਬਾਹਰ। ਇਹ ਤੁਰਨ ਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਊ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਦਰ ਆਉਣਾ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਵਗਦੀ ਹਵਾ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੁਚੇਤਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਓਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੇਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣਾ ਘੁਟਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੇਚੈਨੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗਾ ਤੰਗ ਲੰਗਰ ਮਨ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਘੱਟ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰੇ, ਧੁੰਦਲੇ ਦਿਨ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਅਜ਼ਮਾਓ ਤੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਕੁਝ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸੁਧਾਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ਼ਲਤ ਉਮੀਦਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਛੁਡਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਮਨ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚਾਂ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਓ, ਵਾਰ-ਵਾਰ। ਓਹ ਸੈਰ ਜੋ ਧਿਆਨ-ਭਟਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਸੈਰ ਹੈ, ਨਾਕਾਮ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਦਿਆਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਹੌਲੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਕੈਲੋਰੀਆਂ ਸਾੜਨ ਜਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਂ ਘੜੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਟੋਪਾਇਲਟ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਦਾ ਝੱਟਪੱਟ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਤਿੱਖਾਪਣ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ। ਪਰ ਅਸਲੀ ਲਾਭ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖੋਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸਮਝੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਸਾਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਬਟਨ ਜੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਸੌਖੀ ਨਾ ਬਣੇ
ਕੁਝ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸੈਰ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਲੰਘੇਗੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਉਹ ਵੀ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੇਖ ਲੈਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੜ ਲਵੋ।
ਜੇ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਝਿਜਕ ਜਾਂ ਬੇਸਬਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਅਜ਼ਮਾਓ, ਜਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਆਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਬੱਸ ਧਿਆਨ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਵੋ। ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ।
ਕੁਝ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਜਾਂ ਔਖੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹੋ, ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜੋ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੀਤੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ ਸਕੇ।
ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਲ
ਤੁਸੀਂ ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਸੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਮੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਓਸ ਸੈਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨਾਲ ਹੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਓਸੇ ਸੈਰ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੀਹ ਸਕਿੰਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੀਟਿੰਗ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿਓ। ਸਵੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਤੱਕ ਦੀ ਸੈਰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਇਨਬਾਕਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਓਹ ਢੰਗ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਓਥੇ ਓਹ ਬੰਦੇ ਬਣ ਕੇ ਪਹੁੰਚੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਘੰਟੇ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੈਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹਫ਼ਤੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਪਸ ਲਏ ਹੋਏ ਮਿੰਟ ਜੁੜ ਕੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਟਿਕਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਘੰਟਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੇ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਦੀ ਸੈਰ ਤੀਹ ਸਕਿੰਟ ਪੈਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਦਾ ਗੇੜਾ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ, ਹੌਲੀ ਪਾਰਗਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਔਖੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੇੜਾ ਓਹ ਢੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹ ਕਾਲ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
Mayo Clinic ਸਮੇਤ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਰਹੋ।
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ, ਘਬਰਾਹਟ, ਜਾਂ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ, ਭਾਵੇਂ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਲੰਘਾਓ, ਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ, ਕੰਮ, ਜਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕੱਲੀ ਸੈਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਹੋਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਸੁਚੇਤ ਸੈਰ ਉਸ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਔਖੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਹਿਣਯੋਗ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਸਾਥਣ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ।
ਸਰੋਤ
- National Center for Biotechnology Information, Mindful Walking in Psychologically Distressed Individuals: A Randomised Controlled Trial
- PubMed, Effects of Buddhism walking meditation on depression, functional fitness, and endothelium-dependent vasodilation in depressed elderly
- Greater Good in Action, University of California, Berkeley, Walking Meditation
- Mayo Clinic, Mindfulness exercises