ਝਟਪਟ ਸੁਝਾਅ
- ਦੋ ਮਿੰਟ ਦਾ ਟਾਈਮਰ ਲਾਓ।
- ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਇੱਕ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਓ।
- ਜਦੋਂ ਮਨ ਭਟਕੇ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਓ।
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਕਿਸੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਐਪ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠਦੇ ਹੋ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਈਮੇਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ: ਮਨ ਦਾ ਭਟਕਣਾ ਹਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਓਹੀ ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਕਿ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ। ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਹੀ ਨਾ, ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਾ।
ਚਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਹੈ ਕੀ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈਏ।
ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ
National Center for Complementary and Integrative Health, ਜੋ National Institutes of Health ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਸੁਚੇਤਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੀ, ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ। ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਲੀ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਹੈ: ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਸਾਹ। ਸਾਡਾ ਬਹੁਤਾ ਦੁੱਖ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਤੇ ਰਿਹਰਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਬੀਤੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਘੜਦੇ ਹਾਂ।
ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹੋ, ਜਾਂ ਬੋਰ ਹੋ, ਜਾਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬੱਸ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਓਵੇਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਨਾ-ਲੜਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।
ਬੱਸ ਇਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਓਸੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ।
ਖੋਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ
ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪਰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੱਕੇ ਹਨ। NIH ਵੱਲੋਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ 142 ਅਧਿਐਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲੇ 12,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇ, ਤੇ ਲਗਭਗ ਓਨੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਜਿੰਨੇ ਪੱਕੇ ਇਲਾਜ ਜਿਵੇਂ ਕੌਗਨੀਟਿਵ ਬਿਹੇਵੀਅਰਲ ਥੈਰੇਪੀ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ। ਇਹ ਅਹਿਮ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਟੋਟਕੇ ਵਿੱਚ।
ਖੋਜ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਣਾਅ, ਬਿਹਤਰ ਧਿਆਨ ਤੇ ਸੌਖੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਕੱਸਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾੜੀ-ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ, ਤੇ ਜੋ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਤਣਾਅ ਦੀ ਘੂਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੱਠੀ ਪੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਚਿਤਾਵਨੀ। ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਘਬਰਾਹਟ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲੀ ਅਸਰ ਵਾਲਾ ਅਸਲੀ ਦਖ਼ਲ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ
ਹਾਲੇ ਐਪਾਂ, ਗੱਦੀਆਂ ਤੇ ਧੂਫ਼ ਭੁੱਲ ਜਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਟਾਈਮਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਾਹ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਕਿਤੇ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਬੈਠੋ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਟੋਕੇ ਨਾ। ਕੁਰਸੀ ਚੱਲੇਗੀ। ਸਿੱਧੇ ਬੈਠੋ ਪਰ ਆਕੜ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧੇ, ਹੱਥ ਜਿੱਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿਣ।
- ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਾ ਟਾਈਮਰ ਲਾਓ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੜੀ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਟਿਕਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਵੋ, ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਰਮ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਫੋਕਸ ਕੀਤੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਵੱਲ ਰੱਖੋ।
- ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਲੱਭੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲੋ ਨਾ। ਬੱਸ ਵੇਖੋ, ਨੱਕ ਕੋਲ ਹਵਾ, ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਦਾ ਉੱਠਣਾ, ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਦਾ ਹਿੱਲਣਾ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਚੁਣੋ ਤੇ ਧਿਆਨ ਓਥੇ ਟਿਕਾ ਦਿਓ।
- ਜਦੋਂ ਮਨ ਭਟਕੇ, ਤੇ ਭਟਕੇਗਾ ਜ਼ਰੂਰ, ਵੇਖੋ ਕਿ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਾਪਸ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਲੈ ਆਓ। ਕੋਈ ਝਿੜਕ ਨਹੀਂ। “ਅੱਛਾ, ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ” ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਹ ਵੱਲ।
- ਜਦੋਂ ਟਾਈਮਰ ਵੱਜੇ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ। ਵੇਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਸਾਹ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੀ ਸਾਰੀ ਕਸਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦਰਜਨਾਂ ਵਾਰ ਕਰੋਗੇ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਪਸੀ ਓਸ ਇੱਕੋ ਹੁਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਫੜਨਾ ਤੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਮੋੜਨਾ।
ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਸਾਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਥਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੇ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਅਜ਼ਮਾਓ।
ਸਰੀਰ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ
ਲੇਟ ਜਾਓ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੋ। ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਓ, ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਉਲਟਾ। ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਓਥੇ ਕੀ ਹੈ: ਨਿੱਘ, ਕਸਾਅ, ਸੂਈਆਂ ਵਰਗੀ ਚੁਭਣ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। Mayo Clinic ਤੇ Harvard Health ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਠੋਸ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਟਕਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਮੱਰ੍ਹਾ ਦੀ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ
ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਬੈਠਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਆਮ ਕੰਮ ਚੁਣੋ, ਭਾਂਡੇ ਧੋਣੇ, ਗੱਡੀ ਤੱਕ ਤੁਰਨਾ, ਦਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੌਫ਼ੀ ਪੀਣੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ। ਕੱਪ ਦਾ ਭਾਰ ਵੇਖੋ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਵੱਲ ਖਿਸਕੇ, ਵਾਪਸ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਵੱਲ ਆਓ। ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।
ਨਾਂ ਦੇਣਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਓ। “ਯੋਜਨਾ।” “ਫ਼ਿਕਰ।” “ਖੁਰਕ।” “ਯਾਦ।” ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਿੱਥ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਮੌਸਮ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਓਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਓਹ ਚਾਰ ਖ਼ਿਆਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
ਕੁਝ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
“ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਨਹੀਂ। ਮਨ ਸੋਚਾਂ ਓਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਧੜਕਣਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟੀਚਾ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਦਲਣਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
“ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਸਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬੇਢੰਗਾ ਹਾਂ। ਦੌੜਦਾ ਮਨ ਕੋਈ ਅਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸਿਰ ਜਿੰਨਾ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਛੋਟਾ ਵਿਰਾਮ ਵੱਧ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
“ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਮਸਤੀ ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ।” ਸ਼ਾਂਤੀ ਇੱਕ ਆਮ ਪਾਸੇ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਨੰਬਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੀਟ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਬੈਠਕਾਂ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਡੀਕ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਰਗੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਓਹੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਬੈਠਕ ਨੂੰ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ, ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਾਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਹੱਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਦੋ ਮਿੰਟ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਾਂਡੇ ਧੋਣੇ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੌਲਾ, ਸੁਚੇਤ ਸਾਹ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿੰਨਾ, ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ
ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ। Harvard Health ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਸ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਲਾਭ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾਉਣੀ ਔਖੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਵਾਰ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਕਰੋ। ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਓਸ ਲੰਮੇ ਨਾਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਢਾਲੇਗਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਅਦ। ਲੈਪਟਾਪ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੋਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਪਲ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜਜ਼ਬਾਤ ਆ ਖੜ੍ਹੇ
ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋਗੇ ਤੇ ਕੋਈ ਤਿੱਖਾ ਜਜ਼ਬਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ। ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ। ਬੇਚੈਨੀ ਵਾਲੀ ਝੁਣਝੁਣੀ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਰੁਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਸੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ।
ਔਖੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜੋ, ਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਕਸਾਅ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸੇਕ, ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲੀਪਣ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਲਝਾਉਣੀ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿੱਲਦੇ ਤੇ ਨਰਮ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਸੀਂ ਅਕੜਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਪੱਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਹੱਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਜਜ਼ਬਾਤ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਓਹ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾਓ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੋ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਲਵੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ। ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਕਈ ਸੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਕੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡੋ ਨਾ
ਕੁਝ ਈਮਾਨਦਾਰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਮੀਦ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਾੜਾ ਹੀ ਓਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੋਕ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਲਗਾਤਾਰ ਭਟਕੇਗਾ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਨਹੀਂ। ਲਗਾਤਾਰ। ਇਹ ਓਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਨਰ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਦਿਨ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋਗੇ, ਹਿੱਲਦੇ ਰਹੋਗੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋਗੇ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ। ਉਹ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੱਠਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਹਰ ਗੇੜਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ, ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਓਹ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਹੈ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ।
ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕੋਈ ਸਦਮਾ, ਗ਼ਮ, ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ ਰਾਹਤ ਦੀ ਥਾਂ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਸੇਧ ਦੇਵੇ। ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ, ਚੁੱਪ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿਲਜੁਲ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਮੱਰ੍ਹਾ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਚੁਣਨਾ, ਜਾਂ ਬੈਠਕਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਹਾਲੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਣਾ ਵੀ।
ਜਦੋਂ ਇਕੱਲੀ ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ
ਮਾਈਂਡਫ਼ੁਲਨੈੱਸ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਟਿਕਾਊ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ, ਕਿਸੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਅਸਰ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਬੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੇਚ ਕਿਹੜਾ ਸਹਾਰਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਓਸ ਮਦਦ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣਾ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਮਨ ਭਟਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੱਧ ਸਾਹ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਬੱਸ ਇਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), Meditation and Mindfulness: Effectiveness and Safety
- National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), 8 Things to Know About Meditation and Mindfulness
- Harvard Health, You can practice mindfulness in as little as 15 minutes a day
- Mayo Clinic, Mindfulness exercises