ਝਟਪਟ ਸੁਝਾਅ
- ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਕਰੋ।
- ਸਰੀਰ ਨੇ ਜੋ ਬਾਲਣ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਤੁਰ ਕੇ ਸਾੜੋ।
- ਸੱਚੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਝੋ।
ਕੋਈ ਗੱਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੇਜਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਈਮੇਲ। ਇੱਕ ਕਾਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਲੇਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਦੀ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੁਝ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹਿੱਲ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਰਮ, ਚੁਭਦੀ ਜਿਹੀ ਚੌਕਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਨਸ ਹੁਣੇ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਬੇਤਰਤੀਬ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਟੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਮ ਹੈ।
ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਤੁਹਾਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਜਦੀ ਹੈ
ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਮਿਗਡਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਖ਼ਤਰਾ ਲੱਭਣਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਹੌਲੇ, ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਸ ਪਲ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਾਈਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Harvard Health ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਵਰਗਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੋਂ ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਇੱਕ ਸਵਿੱਚ ਦੱਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੰਪੈਥੈਟਿਕ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਕੇਤ ਹੇਠਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਐਡਰੀਨਲ ਗਲੈਂਡਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਐਡਰੀਨਲਿਨ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰੀਰਕ ਗੱਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਣਾਅ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਲੜਨ ਜਾਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨਾ ਹੈ:
- ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਉਹਨਾਂ ਪੱਠਿਆਂ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਉਹ ਵਾਧੂ ਆਕਸੀਜਨ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਵੱਧ ਉੱਚੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
- ਤੇਜ਼ ਬਾਲਣ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਚਰਬੀ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਏਨਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ Harvard ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਕੀ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਪੱਕਾ ਕਰੇ ਕਿ ਉਹ ਸੱਪ ਹੈ ਵੀ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਸੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਗ਼ਲਤ ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਹੀ ਪਰ ਹੌਲਾ।
ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ
ਐਡਰੀਨਲਿਨ ਦਾ ਉਛਾਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਢਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ। ਇਸ ਨੂੰ HPA ਧੁਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਿੰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ: ਹਾਈਪੋਥੈਲੇਮਸ, ਪਿਟਿਊਟਰੀ ਗਲੈਂਡ, ਤੇ ਐਡਰੀਨਲ ਗਲੈਂਡਾਂ।
ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਰ ਐਕਸਲੇਟਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। Harvard Health ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਤਸਵੀਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਪੈਥੈਟਿਕ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਐਕਸਲੇਟਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ HPA ਧੁਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਬਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ: ਕੋਰਟੀਸੋਲ। Cleveland Clinic ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਛੱਡਣਾ HPA ਧੁਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਉੱਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਕਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਾਚਨ ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਵਰਗੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਹੁਣ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਕਸਰ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੌੜ ਹੈ, ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਸੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਤਰਾ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਆਪ ਹੀ ਵਾਪਸ ਹਾਈਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ। Cleveland Clinic ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚਲਾ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹਾਈਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਬਣਾਉਣੋਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਣਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੀ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਪਸ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਦੁਬਾਰਾ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। American Psychological Association ਦਿਲ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਤਣਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਆਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਕਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸੀ ਜੋ ਉੱਠੇ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ।
ਜਦੋਂ ਲਹਿਰ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਹੀ ਰਹੇ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੱਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋ ਤਿੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਸਾ ਜੋ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਹ ਫ਼ੋਨ ਜੋ ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸੋਗ ਜੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦੇ, ਸੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਮਾੜੇ ਪਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਇੱਕ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। APA ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
- ਪੱਠੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਪੱਠੇ ਤਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ, APA ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਣਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਜਬਾੜੇ ਦੀ ਪੀੜ, ਤੇ ਦੁਖਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਗਰਦਨਾਂ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਾਹ। ਤਣਾਅ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਾਲਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਾਹ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਦਿਲ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ। ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਧੜਕਣ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਤੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿਣਾ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਿੱਚ ਵੀ ਘਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। Cleveland Clinic ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਤਣਾਅ HPA ਧੁਰੇ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਉਦੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਣਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਨੀਂਦ, ਭਾਰ ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਟੈਕਸ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਇਹ ਸੂਚੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦਿਸਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਹਿ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਪਾਉਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਕੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਵੋਟ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਉਹ ਹੈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਵਾਲਾ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਣਾ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ ਲੰਮਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੌਲੇ, ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਛੱਡਣੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹਨ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ ਵੀ ਪੈਮਾਨਾ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਊਰਜਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ। ਤਣਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਜਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਬਾਲਣ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੈਰ, ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਹੱਥ ਝਟਕਣਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਸੱਚੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਠਣ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ, ਸੱਚੀਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਵਕਫ਼ੇ ਐਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਘੰਟੀ ਰੀਸੈੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਉੱਚੀ ਲਓ। ਅਕਸਰ ਐਮਿਗਡਾਲਾ ਕਿਸੇ ਧੁੰਦਲੀ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਮਦਦ ਕਦੋਂ ਲਈਏ
ਜਿਹੜਾ ਤਣਾਅ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਸ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਉਸ ਸਵਿੱਚ ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜੋ ਅਟਕਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਣਾਅ, ਦਹਿਸ਼ਤ, ਟੁੱਟੀ ਨੀਂਦ, ਦੌੜਦੀ ਧੜਕਣ, ਜਾਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਢਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸਰੀਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਮਾਹਰ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਭਾਰ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸੰਕਟ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਲੋਕ ਠੀਕ ਇਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਲੇਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Harvard Health Publishing, Understanding the stress response
- American Psychological Association, Stress effects on the body
- Cleveland Clinic, HPA Axis: The Stress Response System